Dzietność w Polsce spada w takim tempie, że nawet wielomiliardowe programy wsparcia nie przynoszą efektu, na jaki liczyli ich twórcy, informuje sport-tour.pl powołując się na dziennik.pl. Analitycy Klubu Jagiellońskiego proponują radykalną zmianę: zamiast comiesięcznych przelewów — jednorazową, dużą wypłatę tuż po narodzinach dziecka.
Demografia leci w dół mimo rosnących wydatków państwa
Paweł Musiałek i Piotr Trudnowski z Klubu Jagiellońskiego zwracają uwagę na liczby, których trudno nie zauważyć. Od 2013 roku liczba urodzeń w Polsce spadła o ponad 130 tysięcy, a w 2025 roku na świat przyszło zaledwie 238 tys. dzieci. Różnica między liczbą zgonów a urodzeń pogorszyła się aż jedenastokrotnie, co pokazuje, że nie chodzi o krótkotrwałe tąpnięcie, tylko o trwały trend.
Eksperci opisują skalę problemu prostym, ale mocnym porównaniem: w ciągu jednego roku Polska jakby „straciła” populację całego Olsztyna. Tak szybka depopulacja oznacza kłopoty nie w odległej przyszłości, lecz w najbliższych budżetach, szkołach, szpitalach i na rynku pracy. Im dłużej ten proces trwa, tym więcej kosztuje późniejsze łagodzenie jego skutków.
Dlaczego 500 Plus, 800 Plus i „babciowe” nie zadziałały tak, jak zakładano
W kolejnych latach państwo dokładało następne narzędzia: najpierw 500 Plus, potem 800 Plus, jednocześnie rozbudowując sieć żłobków i uruchamiając „babciowe”. Mimo tego demografia niemal nie reaguje, co — według autorów analizy — zmusza do szukania zupełnie innej logiki wsparcia. Gdy pieniądze trafiają do rodzin przez lata w niewielkich częściach, szybko stają się codziennym tłem i przestają działać jak impuls do decyzji o dziecku.
Analitycy podkreślają, że regularne przelewy często „rozpływają się” w bieżących wydatkach: rachunkach, jedzeniu, ubraniach czy transporcie. Rodzina czuje pomoc, ale nie zawsze widzi w niej narzędzie, które realnie ułatwia duży życiowy krok. Jeśli polityka demograficzna ma zadziałać, musi zmienić poczucie bezpieczeństwa i przekonanie, że „damy radę” — zwłaszcza na starcie.
Więcej Przeczytaj
Projekt „200 000 Plus” i skąd wzięło się prawie 209 tys. zł
Pomysł, który Klub Jagielloński nazywa zmianą „fabrycznych ustawień” polityki państwa, miałby ruszyć od 2027 roku. Zamiast 800 zł miesięcznie przez 18 lat rodzice dostawaliby jednorazowy transfer w wysokości 208 800 zł — wypłacany w ciągu miesiąca od narodzin dziecka. To nie przypadkowa kwota, tylko suma tego, co państwo i tak deklaruje w długim horyzoncie.
W wyliczeniu są dwie części. Pierwsza to 172 800 zł, czyli łączna wartość świadczenia 800 Plus wypłacanego przez 18 lat. Druga to 36 000 zł jako łączna kwota z programu „Aktywny Rodzic”, dopisywana do „pakietu na start”.
Autorzy koncepcji przekonują, że w długoterminowym bilansie budżet wydałby tyle samo, tylko w innym momencie. Zmienia się nie ogólny koszt wsparcia, lecz czas, w którym rodzina realnie dostaje zasób. A to właśnie moment wypłaty często decyduje, czy rodzice będą odkładać decyzję o dziecku na kolejne lata.
Więcej Przeczytaj
Po co płacić od razu i jak to może zmienić decyzje rodzin
Logika „200 000 Plus” jest prosta: około 200 tys. zł może realnie poprawić możliwości startowe młodych ludzi. Przy pierwszym dziecku taka kwota mogłaby stać się mocnym wkładem własnym na zakup mieszkania. Przy drugim — dałaby szansę na istotną nadpłatę kredytu i wyraźne obniżenie miesięcznej raty, co dla wielu rodzin bywa kluczowe.
W przypadku rodzin wielodzietnych jednorazowa wypłata mogłaby pomóc w zakupie większego, bezpieczniejszego samochodu albo w dostosowaniu domu do potrzeb większej liczby domowników. Jest też aspekt psychologiczny: duża kwota na początku działa jak konkretne narzędzie, a nie jak niewielki dodatek do codziennych wydatków. Dlatego 800 Plus coraz częściej bywa traktowane jak stały element rzeczywistości, który nie wywołuje nowej decyzji, mimo że państwo ponosi koszty.
Wybór dla rodziców i „bezpieczniki” na wypadek ryzyka
Proponowana reforma nie miałaby być przymusem. Program „200 000 plus” byłby opcją domyślną, ale rodzina mogłaby zostać przy dotychczasowych comiesięcznych wypłatach, jeśli obawia się zarządzania tak dużą sumą. W grze są też warianty mieszane, na przykład 100 000 zł na start, a reszta wypłacana w ratach.
Pojawiają się również pytania o wpływ dużej gotówki na rynek nieruchomości, bo dodatkowy popyt może rozgrzać ceny. Eksperci zwracają jednak uwagę, że obecne wyhamowanie cen mieszkań może być oknem możliwości, w którym taka interwencja byłaby mniej ryzykowna. W praktyce to właśnie mieszkanie, koszty życia i stabilność finansowa najsilniej wpływają na decyzje o dzieciach.
Najtrudniejsze pytanie: skąd wziąć pieniądze „z góry” w pierwszym roku
Największy problem nie dotyczy samej łącznej kwoty programu, tylko tego, jak sfinansować wypłaty na początku. Państwo musiałoby przekazać ogromne środki „z góry”, a w pierwszym roku reformy oznaczałoby to dodatkowe obciążenie budżetu liczone w kilkudziesięciu miliardach złotych. Dlatego Klub Jagielloński wskazuje źródło finansowania, które od razu rozpala dyskusję: likwidację 13. i 14. emerytury.
Na te dodatkowe świadczenia dla seniorów państwo planuje w tym roku wydać 33 mld zł. Analitycy argumentują, że liczba emerytów rośnie, a świadczenia są regularnie waloryzowane, więc koszty tych programów będą coraz wyższe. Przesunięcie części środków na wsparcie nowo narodzonych dzieci przedstawiają jako inwestycję w przyszłość systemu, który już dziś odczuwa presję starzejącego się społeczeństwa.
Więcej Przeczytaj
A skoro już mowa o pieniądzach, zobacz też, co nowa projekcja NBP może zmienić w inflacji i ratach kredytów.
