Gwiazda Betlejemska od wieków pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Bożego Narodzenia. W Polsce do dziś wiele rodzin wypatruje „pierwszej gwiazdki” przed wieczerzą wigilijną, podczas gdy naukowcy próbują ustalić, co naprawdę mogło pojawić się na niebie dwa tysiące lat temu, informuje sport-tour.pl.
Ewangelia według Mateusza wspomina o „gwieździe na Wschodzie”, która miała zaprowadzić mędrców do miejsca narodzin Jezusa. Opis jest krótki i pozbawiony szczegółów, co przez wieki stało się punktem wyjścia do wielu interpretacji. Astronomowie i historycy zestawiają dziś ten fragment z rekonstrukcjami nieba nad Judeą z przełomu er.
Czy Gwiazda Betlejemska mogła być realnym zjawiskiem
Większość badaczy zgadza się co do jednego: jeśli biblijny opis odnosi się do rzeczywistego wydarzenia, musiało to być zjawisko wyraźne i nietypowe. Analizy najczęściej koncentrują się na latach 7–5 p.n.e., które uznaje się za najbardziej prawdopodobny czas narodzin Jezusa.
Na tej podstawie pojawiło się kilka głównych hipotez. Wśród nich wymienia się kometę, wybuch gwiazdy, rzadkie koniunkcje planet lub zjawiska istotne przede wszystkim z punktu widzenia astrologii. Żadna z teorii nie została jednoznacznie potwierdzona, choć niektóre wydają się bardziej spójne z przekazami historycznymi.
Hipoteza komety i argumenty astronomów
Jedną z najczęściej przywoływanych teorii przedstawił Colin Humphreys. Według niego Gwiazda Betlejemska mogła być kometą widoczną około 5 roku p.n.e., opisaną w dawnych chińskich kronikach. Komety pojawiają się nagle, poruszają się wolno na tle gwiazd i mogą sprawiać wrażenie, że „zatrzymują się” nad określonym miejscem.
Więcej Przeczytaj
Taki obraz dobrze pasuje do ewangelicznej relacji, w której gwiazda prowadzi mędrców i wskazuje konkretny punkt. Kometa Halleya raczej nie wchodzi tu w grę, ponieważ była widoczna w 12 roku p.n.e. Znacznie lepiej pasuje inna, dziś nieidentyfikowana kometa obserwowana w Azji przez ponad 70 dni, co mogło zwrócić uwagę ówczesnych astrologów.
Dlaczego teoria o wybuchu gwiazdy budzi wątpliwości
Pojawiły się także bardziej radykalne sugestie, według których jasny obiekt na niebie mógł być supernową lub nawet hipernową. Taką możliwość rozważał amerykański fizyk i matematyk Frank J. Tipler. Taki wybuch byłby niezwykle jasny i widoczny gołym okiem.
Problem polega jednak na braku źródeł historycznych. Starożytne cywilizacje prowadziły regularne obserwacje nieba i zapisywały niezwykłe zjawiska. Brak wiarygodnych wzmianek o tak potężnym wydarzeniu sprawia, że większość astronomów podchodzi do tej hipotezy z dużą rezerwą.
Więcej Przeczytaj
Kim byli mędrcy i dlaczego patrzyli w niebo
Biblijni mędrcy nie byli przypadkowymi podróżnikami. Greckie określenie użyte w Ewangelii odnosi się do ludzi uczonych, zajmujących się zarówno astronomią, jak i astrologią. W starożytności te dziedziny przenikały się znacznie bardziej niż dziś.
Znaki na niebie traktowano jako zapowiedź ważnych wydarzeń politycznych i religijnych. Dlatego wyprawa Trzech Króli mogła być reakcją nie na jedno zjawisko, lecz na ciąg sygnałów, które wspólnie nabrały dla nich znaczenia.
Koniunkcje planet i obliczenia Keplera
Wśród takich sygnałów wymienia się potrójną koniunkcję Jowisza i Saturna w 7 roku p.n.e. oraz spotkanie Jowisza, Saturna i Marsa w 6 roku p.n.e. Zjawiska te obliczył już w XVII wieku Johannes Kepler, a współczesna astronomia potwierdziła poprawność jego rachunków.
Jednocześnie odległość między planetami wynosiła niemal jeden stopień, co oznacza, że zjawisko mogło nie wyglądać szczególnie spektakularnie. Starożytne zapiski babilońskie również nie przypisują tym koniunkcjom wyjątkowego znaczenia.
Astrologiczne znaczenie zamiast jasnej gwiazdy
Część badaczy skupia się nie na samej jasności obiektu, lecz na jego symbolice. Astronom Michael R. Molnar uważa, że „gwiazda na Wschodzie” mogła oznaczać astrologicznie ważne zakrycie Jowisza przez Księżyc w 6 roku p.n.e.
W ówczesnej astrologii Jowisz symbolizował władzę królewską, a znak Barana łączono z Judeą. Taka konfiguracja mogła być odczytana jako zapowiedź narodzin boskiego władcy, nawet jeśli samo zjawisko nie było szczególnie efektowne wizualnie.
Więcej Przeczytaj
Osobną kwestią pozostaje interpretacja samego zwrotu „na Wschodzie”. Niektórzy uczeni sugerują, że chodzi o heliakalny wschód, czyli moment, gdy obiekt po raz pierwszy staje się widoczny tuż przed świtem.
W takim ujęciu Gwiazda Betlejemska nie musiała być jasnym punktem na nocnym niebie. Mogła pojawiać się krótko nad horyzontem, co lepiej pasuje do astrologicznego sposobu myślenia epoki.
Czy to tylko mit i symboliczny język
Istnieją również interpretacje całkowicie odrzucające dosłowne czytanie Ewangelii. Według nich opowieść o gwieździe i mędrcach ma charakter symboliczny i odwołuje się do dawnych mitów oraz cykli astronomicznych. Taką wizję spopularyzował film Zeitgeist: The Movie.
W tej perspektywie Jezus bywa przedstawiany jako personifikacja Słońca, a data Bożego Narodzenia łączy się z przesileniem zimowym i dawnymi świętami światła. Trzej Królowie symbolizują natomiast pas Oriona, który „wskazuje” miejsce wschodu Słońca.
Dlaczego nie ma jednej odpowiedzi
Mimo wieloletnich badań nie istnieje jedno, ostateczne wyjaśnienie. Są obliczenia astronomiczne, źródła historyczne i liczne interpretacje, ale żadna z nich nie zamyka sprawy definitywnie. Możliwe, że autor Ewangelii celowo użył języka, który pozwala na różne odczytania.
Właśnie dlatego Gwiazda Betlejemska pozostaje nie tylko zagadką naukową, lecz także żywym symbolem. Każdego roku skłania do refleksji nad sensem Bożego Narodzenia — niezależnie od tego, co dokładnie pojawiło się wtedy na niebie.
Jeśli temat symboliki Bożego Narodzenia jest ci bliski, sprawdź także materiał Modlitwa wigilijna 24 grudnia – pełny przebieg, kolejność modlitw i dzielenie się opłatkiem, który pomoże przygotować się do wieczerzy wigilijnej.
